Saksofon, instrument o niezwykłej barwie i wszechstronności, wymaga regularnego strojenia, aby brzmiał poprawnie i mógł być wykorzystywany w różnorodnych zespołach muzycznych. Proces ten, choć na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowany, jest w rzeczywistości dostępny dla każdego muzyka, niezależnie od poziomu zaawansowania. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie podstawowych zasad strojenia saksofonu oraz zastosowanie odpowiednich narzędzi i technik. Zapewnienie właściwego stroju instrumentu jest fundamentem dobrego wykonania muzycznego, wpływając na intonację całej orkiestry czy zespołu.
Poprawnie nastrojony saksofon nie tylko brzmi lepiej sam w sobie, ale także ułatwia współpracę z innymi instrumentami. Gdy każdy muzyk dba o intonację swojego instrumentu, ogólne brzmienie zespołu staje się czystsze, bardziej harmonijne i przyjemniejsze dla ucha. Zaniedbanie tej podstawowej czynności może prowadzić do problemów z dopasowaniem do stroju innych instrumentów, a nawet do dysonansów, które skutecznie niszczą zamierzony efekt artystyczny. Dlatego też, poświęcenie czasu na naukę i praktykę strojenia saksofonu jest inwestycją, która procentuje w postaci lepszego brzmienia i większej satysfakcji z gry.
W tym artykule przyjrzymy się krok po kroku, jak skutecznie i precyzyjnie dostroić saksofon. Omówimy niezbędne akcesoria, wyjaśnimy wpływ poszczególnych elementów instrumentu na jego strój oraz przedstawimy metody strojenia, które sprawdzą się zarówno w warunkach domowych, jak i podczas prób czy koncertów. Niezależnie od tego, czy jesteś początkującym adeptem saksofonu, czy doświadczonym muzykiem szukającym odświeżenia wiedzy, znajdziesz tu cenne informacje, które pomogą Ci osiągnąć perfekcyjną intonację.
Główne przyczyny problemów z intonacją w saksofonie
Zanim zagłębimy się w techniki strojenia, warto zrozumieć, dlaczego saksofon może mieć problemy z intonacją. Istnieje kilka kluczowych czynników, które wpływają na strój instrumentu. Pierwszym i chyba najważniejszym jest stan stroika. Stroik, czyli element wibrujący, który generuje dźwięk, musi być odpowiednio dobrany, przygotowany i utrzymany w dobrej kondycji. Zbyt suchy, zbyt mokry, pęknięty lub źle dopasowany do ustnika stroik będzie powodował niestabilność dźwięku i trudności w uzyskaniu zamierzonej wysokości. Rodzaj drewna, grubość, a nawet sposób jego obróbki mają znaczący wpływ na jego właściwości rezonansowe i tym samym na intonację.
Kolejnym istotnym elementem jest ustnik. Jego konstrukcja, materiał wykonania, kształt wewnętrzny oraz stan powierzchni zewnętrznej i wewnętrznej mogą znacząco wpłynąć na łatwość wydobycia dźwięku oraz na jego stabilność. Różne typy ustników, np. metalowe, bakelitowe czy ebonitowe, mają odmienne charakterystyki brzmieniowe i wpływają na to, jak łatwo saksofonista może osiągnąć pożądany strój. Warto eksperymentować z różnymi ustnikami, aby znaleźć ten, który najlepiej współpracuje z konkretnym instrumentem i preferencjami grającego. Zużyty lub uszkodzony ustnik może powodować nieszczelności lub nierównomierny przepływ powietrza, co bezpośrednio przekłada się na problemy z intonacją.
Nie można również zapominać o samym saksofonie. Stan techniczny instrumentu, a w szczególności stan poduszek klapowych, jest kluczowy dla utrzymania jego stroju. Poduszki, które nie przylegają szczelnie do otworów klapowych, powodują wyciek powietrza, co skutkuje „falowaniem” dźwięku, brakiem stabilności i nieprawidłową wysokością dźwięków. Nawet niewielka nieszczelność może znacząco wpłynąć na intonację, szczególnie w wyższych rejestrach. Regularne przeglądy techniczne i konserwacja instrumentu, w tym wymiana zużytych poduszek, są zatem niezbędne dla utrzymania jego prawidłowego stroju.
Oprócz czynników związanych bezpośrednio z instrumentem, ogromne znaczenie ma technika gry samego muzyka. Sposób opierania ust na stroiku (embouchure), ciśnienie powietrza, kontrola oddechu i praca przepony – wszystkie te elementy wpływają na wysokość wydobywanych dźwięków. Saksofon jest instrumentem, który wymaga od gracza aktywnej kontroli nad intonacją, a nie tylko biernego polegania na mechanice instrumentu. Nawet najlepszy instrument i stroik nie pomogą, jeśli technika gry jest niewłaściwa. Właśnie dlatego nauka prawidłowego embouchure i kontroli oddechu jest tak ważna od samego początku nauki gry na saksofonie.
Wybór odpowiedniego stroika i jego przygotowanie do gry
Wybór odpowiedniej twardości stroika zależy od wielu czynników, w tym od indywidualnej siły oddechu, techniki gry, a nawet od ustnika i samego saksofonu. Nie ma jednej uniwersalnej twardości, która pasowałaby do wszystkich. Warto eksperymentować z różnymi numerami, aby znaleźć ten, który pozwala na swobodne wydobycie dźwięku we wszystkich rejestrach i zapewnia stabilną intonację. Dobrze dobrany stroik powinien reagować na najmniejsze zmiany w przepływie powietrza i nacisku ust.
Poza twardością, stroiki różnią się także kształtem i grubością „piórka”. Niektórzy producenci oferują stroiki wykonane z różnych gatunków drewna lub materiałów syntetycznych, które mają odmienny wpływ na brzmienie i intonację. Stroiki syntetyczne są często bardziej odporne na zmiany wilgotności i temperatury, co czyni je bardziej stabilnymi, ale ich brzmienie może być odbierane jako mniej naturalne przez niektórych muzyków. Wybór materiału jest kwestią osobistych preferencji i potrzeb.
Przygotowanie stroika do gry polega na jego nawilżeniu. Nowe stroiki, zwłaszcza te z naturalnego drewna, są zazwyczaj suche i kruche. Przed pierwszym użyciem, a także po każdej przerwie w grze, stroik powinien zostać delikatnie nawilżony. Można to zrobić poprzez zanurzenie jego dolnej części (części wibrującej) w wodzie przez kilka minut, lub po prostu poprzez przyłożenie go do wilgotnych ust na chwilę. Kluczowe jest, aby nie przemoczyć stroika, ponieważ nadmierna wilgoć może osłabić jego strukturę i negatywnie wpłynąć na brzmienie oraz stabilność. Po nawilżeniu stroik należy ostrożnie osuszyć i zamontować na ustniku.
Istotne jest również odpowiednie dopasowanie stroika do ustnika. Po nawilżeniu stroik powinien być umieszczony na płaskiej powierzchni ustnika tak, aby jego koniec idealnie pokrywał się z końcem ustnika, a boki były wyrównane. Następnie należy go mocno, ale delikatnie przymocować ligaturą. Ligatura to element, który przytrzymuje stroik na ustniku. Jej właściwe dokręcenie jest ważne – zbyt luźna ligatura spowoduje wyciek powietrza i niestabilność dźwięku, a zbyt mocno dokręcona może zniekształcić stroik i utrudnić jego wibrację. Należy szukać złotego środka, który zapewni szczelność i pozwoli stroikowi swobodnie wibrować.
Jak prawidłowo zamontować stroik i ligaturę na ustniku
Prawidłowy montaż stroika na ustniku jest podstawą do uzyskania czystego i stabilnego dźwięku, a tym samym do łatwiejszego strojenia saksofonu. Proces ten wymaga precyzji i delikatności, aby nie uszkodzić ani stroika, ani ustnika. Po nawilżeniu stroika (o czym wspomniano wcześniej), należy go delikatnie nałożyć na ustnik. Ważne jest, aby dolna, grubsza część stroika, która będzie wibrować, była idealnie dopasowana do płaskiej powierzchni ustnika. Krawędź stroika powinna być równa z końcem ustnika, bez żadnych wystających fragmentów.
Następnie należy nałożyć ligaturę. Ligatura zazwyczaj składa się z dwóch części, które zaciskają się wokół ustnika i stroika. Należy umieścić ją tak, aby równomiernie przylegała do stroika, zazwyczaj nieco poniżej środka jego długości. Pozycjonowanie ligatury jest kluczowe – zbyt wysokie umieszczenie może sprawić, że dolna część stroika będzie zbyt sztywna i nie będzie mogła prawidłowo wibrować, co wpłynie negatywnie na intonację. Zbyt niskie umieszczenie może spowodować, że górna część stroika będzie zbyt luźna, co doprowadzi do wycieku powietrza.
Po odpowiednim umiejscowieniu ligatury, należy ją delikatnie dokręcić. Celem jest uzyskanie szczelnego połączenia między stroikiem a ustnikiem, które zapobiegnie wyciekom powietrza, ale jednocześnie nie ograniczy swobodnej wibracji stroika. Dokręcanie powinno odbywać się stopniowo i równomiernie. Jeśli ligatura ma śruby, należy je dokręcać naprzemiennie, po trochu, sprawdzając nacisk. Zbyt mocne dokręcenie może zdeformować stroik, powodując jego pęknięcie lub zniekształcenie, co natychmiast wpłynie na jakość dźwięku i intonację. Zbyt luźna ligatura nie zapewni szczelności, co objawi się „świszczącym” dźwiękiem i brakiem kontroli nad wysokością dźwięku.
Po zamocowaniu stroika i ligatury, warto sprawdzić szczelność, dmuchając delikatnie w ustnik. Powietrze nie powinno uciekać bokami ani spod stroika. Jeśli tak się dzieje, należy poluzować ligaturę i ponownie ją dokręcić, poprawiając ułożenie stroika. Czasami problemem może być nierówna powierzchnia ustnika lub uszkodzony stroik. W takich przypadkach konieczna może być wymiana jednego z tych elementów.
Warto pamiętać, że różne typy ligatur (np. skórzane, metalowe, plastikowe) mogą wymagać nieco innego podejścia. Ligatury metalowe często dają mocniejsze brzmienie i wymagają precyzyjnego dokręcenia, podczas gdy ligatury skórzane są bardziej elastyczne i mogą być łatwiejsze w obsłudze dla początkujących. Niezależnie od typu ligatury, kluczem jest uzyskanie balansu między szczelnością a swobodą wibracji stroika. Po każdym ćwiczeniu lub występie, stroik powinien zostać ostrożnie zdjęty z ustnika, oczyszczony z wilgoci i przechowywany w specjalnym etui, aby zapobiec jego uszkodzeniu i przedłużyć jego żywotność. To proste czynności pielęgnacyjne mają ogromny wpływ na długoterminową jakość dźwięku i strojenie instrumentu.
Strojenie saksofonu za pomocą stroika i ustnika
Podstawową metodą strojenia saksofonu jest regulacja położenia stroika na ustniku. Zmiana pozycji stroika na ustniku wpływa na jego długość części wibrującej, co bezpośrednio przekłada się na wysokość dźwięku. Kiedy chcemy podnieść strój instrumentu (sprawić, by dźwięki były wyższe), należy przesunąć stroik głębiej na ustnik. Im głębiej osadzony jest stroik, tym krótsza jest jego wibrująca część, a dźwięk staje się wyższy. Odwrotnie, jeśli chcemy obniżyć strój (sprawić, by dźwięki były niższe), stroik należy lekko wysunąć z ustnika.
Proces ten wymaga precyzji. Nawet niewielkie przesunięcie stroika może znacząco zmienić wysokość dźwięku. Dlatego też, podczas strojenia, należy dokonywać bardzo małych korekt, dmuchając i słuchając efektu. Najlepiej zacząć od podstawowego dźwięku, np. dźwięku A (la) granego w środkowym rejestrze, który jest często używany jako punkt odniesienia. Po zagraniu tego dźwięku, porównujemy jego wysokość z dźwiękiem referencyjnym z elektronicznego stroika lub z instrumentu, który jest już nastrojony (np. pianino).
Jeśli dźwięk saksofonu jest za niski w stosunku do wzorca, należy lekko wcisnąć stroik głębiej na ustnik. Następnie ponownie gramy dźwięk A i sprawdzamy, czy strój się poprawił. Jeśli dźwięk jest nadal za niski, powtarzamy czynność, dokonując kolejnych, niewielkich korekt. Jeśli natomiast dźwięk saksofonu jest za wysoki, należy lekko wysunąć stroik z ustnika. Tutaj również proces wymaga ostrożności i powtarzania, aż uzyskamy pożądany efekt. Kluczem jest cierpliwość i precyzja w każdym ruchu.
Warto zaznaczyć, że nie wszystkie ustniki i stroiki reagują w ten sam sposób. Niektóre kombinacje mogą być bardziej wrażliwe na zmiany pozycji, inne mniej. Istotne jest również, aby stroik był zamontowany prosto i symetrycznie na ustniku, a ligatura dobrze dopasowana. Jakiekolwiek nierówności mogą prowadzić do zniekształcenia dźwięku i utrudnić precyzyjne strojenie. Po uzyskaniu prawidłowego stroju dla dźwięku A, warto sprawdzić kilka innych dźwięków, aby upewnić się, że cały instrument brzmi poprawnie w różnych rejestrach. Należy pamiętać, że intonacja saksofonu może się nieznacznie różnić w zależności od siły oddechu i sposobu wydobycia dźwięku przez grającego.
Kolejnym elementem wpływającym na strój na linii stroik-ustnik jest samo dokręcenie ligatury. Zbyt luźna ligatura może powodować, że stroik będzie się przesuwał podczas gry, co prowadzi do niestabilności stroju. Zbyt mocno dokręcona ligatura może tłumić wibracje stroika, co skutkuje „płaskim” dźwiękiem i trudnościami w osiągnięciu pożądanej intonacji. Należy znaleźć złoty środek, który zapewnia szczelność i jednocześnie pozwala stroikowi swobodnie wibrować. Eksperymentowanie z różnymi ligaturami może również przynieść korzyści – niektóre ligatury mogą lepiej współpracować z konkretnym ustnikiem i stroikiem, wpływając na stabilność i jakość dźwięku.
Regulacja długości szyjki saksofonu dla precyzyjnego strojenia
Kolejnym kluczowym elementem, który pozwala na precyzyjne dostrojenie saksofonu, jest regulacja długości szyjki, czyli części instrumentu, na którą nakłada się ustnik ze stroikiem. Szyjka saksofonu jest elementem, który można wyciągać lub wciskać, co zmienia jej długość i tym samym wpływa na ogólny strój całego instrumentu. Jest to metoda strojenia, która jest używana do dokonywania większych korekt, podczas gdy drobne dostosowania wykonuje się za pomocą stroika i ustnika.
Proces ten jest analogiczny do strojenia instrumentów dętych drewnianych, takich jak klarnet, gdzie również reguluje się długość poszczególnych elementów. W przypadku saksofonu, szyjka jest połączona z korpusem instrumentu za pomocą korka. Wyciągając szyjkę z korka, wydłuża się rurę rezonansową instrumentu, co powoduje obniżenie jego stroju. Wciskając szyjkę głębiej w korek, skraca się rurę rezonansową, co prowadzi do podniesienia stroju.
Podczas strojenia, po umieszczeniu ustnika ze stroikiem na szyjce i zagraniu referencyjnego dźwięku (np. A), należy porównać jego wysokość z dźwiękiem z elektronicznego stroika lub z innego instrumentu. Jeśli cały saksofon brzmi zbyt wysoko, należy delikatnie wyciągnąć szyjkę z korka, stopniowo wydłużając rurę rezonansową, aż do uzyskania pożądanego stroju. Jeśli natomiast saksofon brzmi zbyt nisko, należy ostrożnie wcisnąć szyjkę głębiej w korek, skracając rurę rezonansową.
Podobnie jak w przypadku strojenia stroikiem, tutaj również kluczowa jest precyzja. Nawet niewielkie przesunięcie szyjki może mieć znaczący wpływ na intonację. Dlatego też, zaleca się dokonywanie bardzo małych, stopniowych korekt, po każdej z nich dmuchając i sprawdzając strój. Ważne jest, aby szyjka była osadzona w korku prosto i stabilnie, bez luzów, które mogłyby prowadzić do wycieku powietrza i zaburzenia stroju. Korek szyjki powinien być w dobrym stanie, nieuszkodzony i odpowiednio nawilżony, aby zapewnić szczelne połączenie.
Należy pamiętać, że niektórzy producenci saksofonów stosują różne rozwiązania konstrukcyjne, które mogą wpływać na sposób regulacji szyjki. W niektórych modelach szyjka może być wyposażona w dodatkowe mechanizmy regulacyjne. Zawsze warto zapoznać się z instrukcją obsługi konkretnego modelu saksofonu lub skonsultować się z doświadczonym lutnikiem, aby poznać specyfikę regulacji szyjki w danym instrumencie.
Regulacja długości szyjki jest zazwyczaj stosowana do wstępnego strojenia instrumentu, na przykład przed próbą lub koncertem, gdy chcemy dopasować saksofon do ogólnego stroju zespołu. Drobne korekty intonacji poszczególnych dźwięków w trakcie gry wykonuje się już za pomocą embouchure i przepony, a także niewielkich zmian pozycji stroika na ustniku. Pamiętanie o tych wszystkich elementach pozwala na osiągnięcie perfekcyjnego stroju saksofonu i harmonijnego brzmienia w każdym kontekście muzycznym. Warto również pamiętać o wpływie temperatury na strój instrumentu – najlepiej stroić saksofon, gdy osiągnie on temperaturę otoczenia, w którym będzie grany.
Wykorzystanie elektronicznego stroika i aplikacji mobilnych do strojenia
Współczesna technologia oferuje muzykom niezwykle pomocne narzędzia do precyzyjnego strojenia instrumentów. Elektroniczne stroiki i aplikacje mobilne stały się standardem dla wielu instrumentalistów, znacząco ułatwiając proces uzyskania idealnej intonacji. Te urządzenia i programy analizują dźwięk generowany przez instrument i wizualnie prezentują jego wysokość w stosunku do wzorca, zazwyczaj z dokładnością do jednego centa (jednej setnej półtonu).
Elektroniczne stroiki są zazwyczaj niewielkimi urządzeniami, które można przypiąć do instrumentu lub postawić w pobliżu. Wyposażone są w mikrofon, który odbiera dźwięk. Na wyświetlaczu zazwyczaj znajduje się wskaźnik, który pokazuje, czy grany dźwięk jest za wysoki (zazwyczaj oznaczony jako „sharp” lub wskazówką w prawo), za niski (oznaczony jako „flat” lub wskazówką w lewo), czy idealnie w stroju (wskazówka na środku, często podświetlona na zielono).
Aplikacje mobilne działają na podobnej zasadzie, wykorzystując wbudowany mikrofon smartfona lub tabletu. Istnieje wiele darmowych i płatnych aplikacji, które oferują funkcjonalność stroika, a często także metronomu, generatora dźwięków referencyjnych czy narzędzi do nauki teorii muzyki. Popularne aplikacje to np. GuitarTuna (która obsługuje również instrumenty dęte), DaTuner, czy Pano Tuner. Po uruchomieniu aplikacji i wybraniu typu instrumentu (lub trybu chromatycznego), aplikacja jest gotowa do analizy dźwięku.
Zalety korzystania z elektronicznych stroików i aplikacji są liczne. Przede wszystkim zapewniają one obiektywną i precyzyjną informację zwrotną o stroju instrumentu, co jest nieocenione, zwłaszcza dla początkujących, których słuch może jeszcze nie być wystarczająco wyćwiczony. Pozwalają na szybkie zidentyfikowanie problemu z intonacją i podjęcie odpowiednich kroków korygujących. Ponadto, wiele aplikacji oferuje funkcję strojenia instrumentów w różnych strojach alternatywnych, co jest przydatne dla muzyków grających muzykę współczesną lub eksperymentalną.
Podczas strojenia saksofonu za pomocą tych narzędzi, należy postępować podobnie jak przy użyciu stroika referencyjnego. Najpierw ustawiamy ogólny strój instrumentu, regulując położenie stroika na ustniku oraz długość szyjki, aż do momentu, gdy referencyjny dźwięk (np. A) będzie wskazywany jako idealnie nastrojony. Następnie, po uzyskaniu prawidłowego stroju referencyjnego, warto sprawdzić kilka innych dźwięków, aby upewnić się, że cały instrument brzmi poprawnie. Warto pamiętać, że nawet idealnie nastrojony instrument wymaga od muzyka umiejętności utrzymania stroju podczas gry za pomocą embouchure i oddechu.
Elektroniczne stroiki i aplikacje są również niezwykle pomocne podczas prób z zespołem. Pozwalają szybko sprawdzić, czy saksofon jest w zgodzie z innymi instrumentami, a w razie potrzeby dokonać szybkich korekt. Należy jednak pamiętać, że te narzędzia są wsparciem, a nie zastępstwem dla wyćwiczonego ucha muzyka. Kluczem do mistrzostwa w grze na saksofonie jest połączenie precyzyjnych narzędzi z własną wrażliwością słuchową i umiejętnością aktywnego kształtowania intonacji podczas wykonania.
Dbanie o konserwację instrumentu dla zachowania jego stroju
Oprócz regularnego strojenia, kluczowe dla utrzymania saksofonu w dobrym stanie i zapewnienia jego stabilnego stroju jest właściwa konserwacja. Zaniedbanie podstawowych czynności pielęgnacyjnych może prowadzić do problemów z intonacją, które są trudne do usunięcia nawet przy najlepszych umiejętnościach strojenia. Jednym z najważniejszych elementów konserwacji jest dbanie o czystość wewnętrzną i zewnętrzną instrumentu.
Po każdej sesji gry, należy dokładnie oczyścić wnętrze saksofonu z wilgoci. Wilgoć, która gromadzi się wewnątrz instrumentu, może prowadzić do rozwoju pleśni, korozji metalowych części, a także do uszkodzenia poduszek klapowych. Do osuszania wnętrza korpusu i szyjki służą specjalne czyściki – miękkie, chłonne materiały, które można przeciągnąć przez instrument. Ważne jest, aby robić to delikatnie, aby nie uszkodzić mechanizmu klap.
Kolejnym istotnym elementem jest czyszczenie ustnika i stroika. Po grze stroik należy zdjąć z ustnika, delikatnie oczyścić z resztek śliny i wilgoci, a następnie przechowywać w specjalnym etui. Ustnik należy przetrzeć wilgotną szmatką, a w przypadku ustników metalowych, można je delikatnie wypolerować specjalnymi środkami. Regularne czyszczenie ustnika zapobiega gromadzeniu się osadu, który może wpływać na przepływ powietrza i jakość dźwięku.
Stan poduszek klapowych jest absolutnie kluczowy dla utrzymania stroju saksofonu. Poduszki wykonane są z materiału, który pod wpływem wilgoci i nacisku może się odkształcać, twardnieć lub pękać. Gdy poduszka nie przylega szczelnie do otworu klapowego, dochodzi do wycieku powietrza. To zjawisko powoduje, że dźwięk jest nieczysty, słaby, a intonacja niestabilna. Uszkodzone lub zużyte poduszki należy jak najszybciej wymienić. Regularne kontrolowanie stanu poduszek i ich konserwacja (np. delikatne czyszczenie) może przedłużyć ich żywotność.
Ligatura, choć wydaje się prostym elementem, również wymaga uwagi. Należy dbać o jej czystość i stan techniczny. Zardzewiała lub zdeformowana ligatura może nieprawidłowo dociskać stroik, co wpłynie na jego wibrację i intonację. W przypadku ligatur metalowych, można je delikatnie czyścić i polerować, a w przypadku ligatur skórzanych, należy dbać o ich odpowiednie nawilżenie i konserwację.
Oprócz tych codziennych czynności, warto pamiętać o okresowych przeglądach instrumentu u profesjonalnego lutnika. Lutnik jest w stanie wykryć i naprawić drobne usterki mechaniczne, wyregulować klapy, wymienić zużyte części i przeprowadzić gruntowne czyszczenie. Regularne wizyty u lutnika, nawet raz na rok lub dwa lata, znacząco przyczyniają się do utrzymania saksofonu w doskonałej kondycji, co przekłada się na stabilny strój i przyjemność z gry przez wiele lat.
Właściwa konserwacja saksofonu to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim funkcjonalności instrumentu. Dbanie o czystość, stan poduszek, stroika, ustnika i ligatury, a także regularne przeglądy u specjalisty, zapewnią, że saksofon będzie brzmiał poprawnie, stabilnie i będzie łatwiejszy do nastrojenia. To inwestycja, która procentuje w postaci lepszego brzmienia, większej satysfakcji z gry i dłuższego życia instrumentu.
O autorze
